Sürdürülebilirlik, canlıların ömrünün devam edebilmesi için en temel gerekliliklerin başında gelen bir husus. Ama yaşadığımız son zelzeleyle gördük ki, sarsıntı mühendisliğinde hem vakitten hem de paradan tasarruf etmek kelam konusu olduğunda, sürdürülebilirlik gereklilikleri atlanıyor. Mott MacDonald’ta kıdemli baş mühendis olarak misyon alan Dr. Barnali Ghosh, sürdürülebilirlik probleminin daha az atık ve kirliliğe sebebiyet veren geri dönüştürülebilir materyallerin kullanılmasının dışında doğal afetlerden kurtulabilen binaların inşa edilmesine kadar birçok şeyi söz ettiğini belirtiyor.

Sismik dizaynın sürdürülebilir olması gerek

Zelzele dizaynlarında temel unsurun binalara dayanıklılık kazandırmak üzerine heyeti olduğunu belirten Ghosh, “Tipik olarak bunu, temelleri, sismik olaylar sırasında üst yapının altyapıdan önce etkileneceği ve temelin hasar görmesini engelleyecek şekilde tasarlarsak başarırız” diyor.

Esnekliğin sürdürülebilir bir kavram olduğunun altını çizen lakin bunun sismik dizaynın otomatik olarak ‘sürdürülebilir’ olduğu manasına da gelmediğine dikkat çeken Ghosh, sismik riskin makul kıymetlendirilmesi gerektiği üzerinde duruyor. Ghosh, riski azaltmanın en âlâ yolunun da dikkatli değerlendirmeler sonucunda sismik dizaynların yapılması gerektiğini anlatıyor.

Çatışmalar her vakit olur

Zelzeleye dayanıklılık sorunu kelam konusu olduğunda, paydaşların, etrafın ve iktisadın farklı taleplerini karşılama esnasında çatışmaların her vakit olabileceğine dikkat çeken Dr. Ghosh, asıl sıkıntı olanın talepleri en sürdürülebilir biçimde dengelemek olduğunu ekliyor.

Zelzele sonrasında bina kaybının mali tesirinin çok büyük olabileceğini belirten Ghosh, takımıyla yaptıkları altyapı karbon incelemesi sonuçlarına nazaran altyapıyla alakalı karbon emisyonlarını azaltmak için gereksiz inşaatlardan kaçınmanın büyük bir ehemmiyete sahip olduğunu belirtiyor.

Sürdürülebilir kentler

Sürdürülebilir kentler, hayat alanlarının sürdürülebilir bir hâl alması sonucu gelecekte de var olarak inançlı ve sağlıklı bir hayatın planlanarak, yönetildiği alanlar ve topluluklardır. Birleşmiş Milletler’in 2030’a kadar ulaşılması hedeflenen Sürdürülebilir Kalkınma Emellerinden (SKA) 11’incisi olan “Sürdürülebilir Şehirler ve Topluluklar” biçimindedir.

Buna nazaran hayat alanlarını ilgilendiren alt kriterlerin temelinde ise inançlı ve erişilebilir konutlar sağlama yer alır. Başka kriterler ise şu haldedir:

– Gecekonduların dönüştürülmesi

– Nizamlı kentsel planlama

– Toplu nakliyat yatırımları

– Kamuya açık yeşil alanlar oluşturma

– İştirakçi ve kapsayıcı kentsel idare

– Kentlerdeki olumsuz etraf tesirlerinin azaltılması

– Kültürel ve doğal mirasın korunması

ALTYAPI, DAYANIKLILIĞI GEÇERSİZ KILIYOR

Mühendislerin, rastgele bir sismik müdahale sonrasında sürdürülebilirlik tesirleri dikkate almaları gerektiğine vurgu yapan Dr. Ghosh, ele alınması gereken üç temel sorunu şu biçimde anlatıyor:

Sismik tasarım, yeni inşa edilen projelerin ötesine geçmelidir. Zira zelzelelerde daha yeterli performans için mevcut binaların güçlendirilmesi gerekmektedir. Bir bina, sarsıntıda çöktükten sonra yine inşa maliyetinin yaklaşık yüzde 5’i karşılığında dayanıklılık için güçlendirilebilmektedir.

Çok yüksek bir güvenlik faktörü seçmek, kaynaklar üzerinde gereksiz bir yük oluşturabilir. Bu da gelecek kuşakları tesirler. Mühendislerin sadece cehalet sebebiyle fevkalâde yüksek güvenlik faktörleri kullanmamalarını sağlamak için sismik olayları incelemeye devam etmemiz gerekir. Zelzeleler sırasında dinamik yer yapısı etkileşim davranışı, daha fazla araştırmadan yarar sağlayacak bir alandır.

Gelişmekte olan birçok ülkede, altyapı talebinin sismik dayanıklılık da dahil olmak üzere başka birçok faktörü geçersiz kıldığına dair bir algı olduğuna hatırlamakta yarar var. Sismik direnç müdahalelerinin, ülkelerin altyapı geliştirme muhtaçlıklarını tehlikeye atmadığından emin olunması için dikkatli olmak gerekmektedir.

“Tasarım ve inşaat standartlarına uyulursa, çökme olasılığı oldukça düşüktür” diyen sarsıntı mühendisi Mehrdad Sasani, çağdaş binaların zelzeleye dayanacak formda tasarlanabilirken, yapının hasar görmesinin beklendiğini belirtiyor. Binaların, mevcut maddelere ve standartlara nazaran tasarlanarak inşa edilmiş olmaları halinde, bu düzeydeki bir sarsıntıda çok daha küçük bir oranda çöküş yaşanacağını söyleyen Sasani, ölümlerin bu kadar yüksek oluşunun en büyük sebeplerinden birinin de zelzele saatinde birçok insanın konutta oluşundan kaynaklandığını ekledi.

Türkiye’nin sismik faaliyetlere yatkın olduğunu belirten Dirençli ve Sürdürülebilir Sistemlerin Yapısal Testi Laboratuvarı yöneticisi Jerome Hajjar da yıkımın hacmini önlemek için eski binaların çeşitli formlarda güçlendirilebileceğini söyleyerek bu yolları şöyle sıralıyor: “Çelik destek, beton çerçeveler, bağlantı bölgelerinin güçlendirilmesi bunlardan bazılarıdır.”

Dünya Gazetesi’nin Haberi